Waterschap Brabantse Delta · energie · rioolgemalen
Transport-energie, per rioolgemaal.
Het verpompen van afvalwater naar de zuivering kost energie. Hier staat elk rioolgemaal met zijn meerjaren-trend. De kaart clustert: uitgezoomd zie je één stip per gebied, inzoomen splitst ze naar hun echte locatie. Transport-energie telt mee in het verbruik van de RWZI (zie Zuiveringsgebied) — dit is de onderverdeling ervan.
⚠ 5 transport-meetreeksen niet aan een rioolgemaal gekoppeld (Influentkelder, RG Oudemolen, RG Putte (ZRG095)…)
| Gemaal | Zuiveringsgebied | MWh/jr | Wh/m³ | maaiveld | trend |
|---|---|---|---|---|---|
| Persstation Roosendaal | RWZI Bath | 2.026,4 | 42 | 1,7 | -22,2% |
| stadsgemaal Bergen op Zoom | RWZI Bath | 1.629 | 15 | 2,4 | -25,8% |
| Persstation Moerdijk | RWZI Bath | 871,2 | 127 | 3,1 | +16,2% |
| rg. Oosterhout (Weststad) | RWZI Dongemond | 223,6 | 73 | 1,1 | -2,6% |
| rg. Breda (Emerweg) | RWZI Nieuwveer | 213,7 | 15 | 3,5 | -0,7% |
| rg. Etten-Leur | RWZI Nieuwveer | 165,8 | 49 | 0,5 | +0,3% |
| rg. Rijsbergen | RWZI Nieuwveer | 159,8 | 71 | 5,9 | +1,6% |
| rg. Oosterhout | RWZI Dongemond | 151,7 | 39 | 0,8 | -0,9% |
| rg. Waalwijk | RWZI Waalwijk | 123,1 | — | 1,8 | +0,6% |
| rg. Zevenbergen | RWZI Bath | 107,2 | 39 | 0,9 | -3,6% |
| rg. Etten (industrie) | RWZI Bath | 98,5 | 70 | 3 | +0,5% |
| rg. Steenbergen | RWZI Bath | 86,4 | 64 | 1,1 | -3% |
| rg. Oudenbosch | RWZI Bath | 77 | 42 | 1,1 | -7,6% |
| rg. Dongen | RWZI Rijen | 75,5 | 41 | 4,7 | -1,3% |
| rg. Wouw | RWZI Bath | 73,6 | 65 | 3,4 | -7,1% |
| rg. Kaatsheuvel | RWZI Kaatsheuvel | 73,6 | 50 | 3,4 | -9,4% |
| rg. Sprang Capelle | RWZI Kaatsheuvel | 68,6 | 37 | 2 | -14,9% |
| rg. Fijnaart | RWZI Bath | 66,6 | 114 | 0,5 | -3,7% |
| rg. Woensdrecht | RWZI Bath | 63,4 | 76 | 1,1 | -0,7% |
| rg. Made | RWZI Dongemond | 61,4 | 53 | 1,5 | -0,1% |
| rg. Hoevendijk | RWZI Dongemond | 61 | 55 | 1,1 | -2,7% |
| rg. Klundert | RWZI Bath | 55,1 | 94 | -0,6 | -1,8% |
| rg. Dinteloord | RWZI Dinteloord | 46 | 68 | 0,3 | -1,4% |
| rg. Hoeven | RWZI Bath | 44,7 | 87 | 0,9 | -14,4% |
| rg. Gilze | RWZI Rijen | 39,7 | 51 | 15,3 | +4,6% |
| rg. Oud Gastel | RWZI Bath | 39,6 | 54 | 1,2 | -2,7% |
| rg. Terheijden | RWZI Nieuwveer | 39,2 | 55 | 1,6 | +2% |
| rg. Albano | RWZI Bath | 39,1 | 78 | 0,7 | +2,1% |
| rg. 's-Gravenmoer | RWZI Kaatsheuvel | 34,5 | 119 | 1,4 | +4,9% |
| rg. Zundert | RWZI Nieuwveer | 33,6 | 20 | 7,5 | -0,2% |
| rg. Prinsenbeek | RWZI Nieuwveer | 31,9 | 34 | 3 | +0,3% |
| rg. Baarle-Nassau | RWZI Baarle-Nassau | 28 | 35 | 23,4 | +3,1% |
| rg. Lage Zwaluwe | RWZI Lage Zwaluwe | 27,2 | 47 | -0,5 | -3,7% |
| rg. Huijbergen | RWZI Bath | 27 | 151 | 18,7 | -1% |
| rg. Molenschot | RWZI Rijen | 26,4 | 180 | 8,4 | -5,7% |
| rg. Oosteind | RWZI Dongemond | 25,8 | 180 | 2,8 | -4,1% |
| rg. Loon op Zand | RWZI Kaatsheuvel | 24,5 | 47 | 10,7 | -0,6% |
| rg. Kruisland | RWZI Bath | 22,6 | 103 | -1,1 | +1,3% |
| rg. Lepelstraat | RWZI Bath | 22,4 | 166 | 2,6 | -4,5% |
| rg. Zegge AWP | RWZI Bath | 21,9 | 12 | 3,4 | +10,7% |
| rg. Waspik | RWZI Waspik | 21,8 | 54 | 0,5 | -1,8% |
| rg. Zwartenberg | RWZI Nieuwveer | 20,6 | 163 | 1,4 | +0,8% |
| rg. Rucphen | RWZI Bath | 19,9 | 44 | 9,6 | -10% |
| rg. Stampersgat | RWZI Bath | 18,7 | 141 | 0,6 | -1,9% |
| rg. Noordhoek | RWZI Bath | 18,5 | 144 | 1,1 | -0,5% |
| rg. Zevenberschen Hoek | RWZI Nieuwveer | 18,3 | 142 | 0,4 | +1,5% |
| rg. Alphen | RWZI Riel | 18,1 | 51 | 23,1 | +5,8% |
| rg. Galder | RWZI Nieuwveer | 17,4 | 173 | 4,1 | -0,9% |
| rg. Dorst | RWZI Nieuwveer | 17,2 | 66 | 5,7 | +3,6% |
| rg. Geertruidenberg | RWZI Dongemond | 15,6 | 28 | 3,3 | -1,6% |
| rg. Moerdijk (dorp) | RWZI Bath | 14,2 | 85 | 0,4 | -2,7% |
| rg. Schijf | RWZI Bath | 13,5 | 135 | 11,4 | +0,8% |
| rg. Riel | RWZI Riel | 13 | 57 | 13,5 | -0,4% |
| rg. Heijningen | RWZI Bath | 12,9 | 604 | 0,7 | +6,9% |
| rg. Armendijk | RWZI Bath | 12,5 | 105 | 1,2 | -15,3% |
| rg. Achtmaal | RWZI Nieuwveer | 11,7 | 97 | 12,9 | +8,4% |
| rg. Nieuw-Vossemeer | RWZI Nieuw-Vossemeer | 11,6 | 77 | 0 | +0,1% |
| rg. Hooge Zwaluwe | RWZI Lage Zwaluwe | 11,4 | 83 | -0,5 | -5,4% |
| rg. Standdaarbuiten | RWZI Bath | 11,3 | 43 | 1,3 | -9,7% |
| rg. Ulicoten | RWZI Baarle-Nassau | 10,7 | 164 | 16 | +3,9% |
| rg. Drimmelen | RWZI Dongemond | 10,7 | 167 | 0,6 | +2,8% |
| rg. Willemstad | RWZI Willemstad | 10,5 | 14 | -0,1 | +4% |
| rg. Molenbeek | RWZI Kaatsheuvel | 10,5 | 53 | 4,6 | +2,9% |
| rg. De Moer | RWZI Kaatsheuvel | 9,8 | 225 | 5,7 | +0,8% |
| rg. Wouwse Plantage | RWZI Bath | 9,6 | 98 | 10,8 | -1,4% |
| rg. De Heen | RWZI Bath | 9,5 | 192 | -0 | +2,1% |
| rg. Nispen | RWZI Bath | 8,4 | 80 | 8,4 | +12,5% |
| rg. Raamdonk dorp | RWZI Dongemond | 7,9 | 50 | 0,9 | +1,5% |
| rg. Langeweg | RWZI Bath | 7,7 | 151 | 0,2 | -7,9% |
| rg. Wagenberg | RWZI Nieuwveer | 7,6 | 39 | 0,6 | +1,1% |
| rg. Moerstraten | RWZI Bath | 6,6 | 218 | 2,3 | -0,4% |
| rg. Dintelmond | RWZI Dinteloord | 6,4 | 77 | 1,7 | -11,2% |
| rg. Helwijk | RWZI Willemstad | 6,1 | 79 | -0,4 | -3,1% |
| rg. Roosendaal (stad) | RWZI Bath | geen data 2025 | 1,6 | -5,3% | |
| rg. Raamsdonksveer (Dombosch) | RWZI Dongemond | geen data 2025 | 1,5 | 0% | |
| rg. Putte | RWZI Putte | geen data 2025 | 12,2 | 0% | |
| rg. Zegge (dorp) | RWZI Bath | geen data 2025 | 3,3 | +4,6% | |
| Bavel-Bunder | RWZI Nieuwveer | geen data 2025 | 2,4 | 0% | |
| Bavel-Seminarie | RWZI Nieuwveer | geen data 2025 | 3,4 | 0% | |
| Persstation Bergen op Zoom | RWZI Bath | geen data 2025 | 2 | 0% | |
| rg. De Zoom | RWZI Bath | geen data 2025 | 11,5 | 0% | |
| knooppunt Hoeven ongekoppeld | — | geen data 2025 | — | 0% | |
| rg. Hollandsch Diep | RWZI Nieuwveer | geen data 2025 | 1,4 | 0% | |
| rg. Oude Molen | RWZI Bath | geen data 2025 | 1 | 0% | |
| Ulvenhout | RWZI Nieuwveer | geen data 2025 | 2,9 | 0% | |
| rg. St. Willebrord | RWZI Bath | geen data 2025 | 6,9 | 0% | |
| Compostfilter Moerdijk ongekoppeld | — | geen data 2025 | 4 | 0% | |
| Havenschap A ongekoppeld | — | geen data 2025 | 3,4 | 0% | |
| Havenschap B ongekoppeld | — | geen data 2025 | 3,2 | 0% | |
| Havenschap C ongekoppeld | — | geen data 2025 | 3,6 | 0% | |
| Havenschap D ongekoppeld | — | geen data 2025 | 0,8 | 0% | |
| Havenschap E ongekoppeld | — | geen data 2025 | 1,4 | 0% | |
| Havenschap F ongekoppeld | — | geen data 2025 | 3,3 | 0% | |
| Havenschap G ongekoppeld | — | geen data 2025 | 3,2 | 0% | |
| Havenschap H ongekoppeld | — | geen data 2025 | 1,3 | 0% | |
| Havenschap I ongekoppeld | — | geen data 2025 | -0,9 | 0% | |
| rg. Bosschenhoofd ongekoppeld | — | geen data 2025 | 6,5 | 0% | |
| rg. Tussengemaal Leijsenstraat ongekoppeld | — | geen data 2025 | 2,3 | 0% | |
| rg. Efteling Loonsche Land ongekoppeld | — | geen data 2025 | 8 | 0% | |
| rg. Westwaard ongekoppeld | — | geen data 2025 | 2,8 | 0% | |
| Rioolgemaal persleiding Heereland Geertruidenberg ongekoppeld | — | geen data 2025 | 2,7 | 0% | |
| rg. St. Willebrord ongekoppeld | — | geen data 2025 | 6,8 | 0% | |
Analyse · efficiëntie
Hoe efficiënt pompen onze gemalen?
Specifiek verbruik = Wh per m³ verpompt. We zetten elk rioolgemaal af tegen een haalbare bandbreedte uit de literatuur én tegen onze eigen spreiding, om uitschieters te vinden. Let op: Wh/m³ mengt opvoerhoogte (geografie, onvermijdbaar) met rendement (stuurbaar) — een hoog gemaal kan simpelweg hoog opvoeren. Behandel “aandacht” daarom als onderzoekskandidaat, niet als bewezen inefficiëntie.
Totaal verbruik × efficiëntie per gemaal
Niet de zuinigste óf de grootste telt, maar de combinatie. Een groot gemaal dat al efficiënt is blijft interessant — een kleine procentwinst op een groot energieverbruik levert de grootste absolute besparing. Een klein gemaal met hoog Wh/m³ verzet weinig. De mediaanlijnen splitsen het veld; rechtsboven = grootste hefboom. Scroll/sleep (of shift-sleep) om in te zoomen op de cluster linksonder.
De twee grootste gemalen dragen samen 49% van het verpomp-energieverbruik (van de 72 gemalen met volume-data). Daarom staan grote, al redelijk efficiënte gemalen bovenaan de hefboomlijst: hun reductiepotentieel tot best-in-class is in absolute MWh het grootst — een kleine % winst op een grote basis weegt zwaarder dan een groot rendementsgat bij een klein gemaal. Verbruik = totaal verpomp-energie (MWh/jr); efficiëntie = Wh per m³ verpompt; besparing tot best-in-class = verbruik × (eigen Wh/m³ − zuinigste in de vloot) / eigen Wh/m³.
Verdeling t.o.v. de haalbare bandbreedte 2025
Elk gemaal (72 met volume-data in 2025), gesorteerd op specifiek verbruik. efficiënt <40 typisch 40–90 aandacht >90 Wh/m³ — band o.b.v. literatuur (zie bronnen).
Meest efficiënt eigen baseline
| Gemaal | Wh/m³ | cap. | bouwjr | trend |
|---|---|---|---|---|
| rg. Zegge AWPRWZI Bath | 12 | 1.100 | 1993 | +10,7%/jr |
| rg. WillemstadRWZI Willemstad | 14 | 172 | 1985 | +4%/jr |
| rg. Breda (Emerweg)RWZI Nieuwveer | 15 | 12.000 | 1958 | -0,7%/jr |
| stadsgemaal Bergen op ZoomRWZI Bath | 15 | 4.250 | 1972 | -25,8%/jr |
| rg. ZundertRWZI Nieuwveer | 20 | 1.050 | 1985 | -0,2%/jr |
| rg. GeertruidenbergRWZI Dongemond | 28 | 450 | 1991 | -1,6%/jr |
Hoogste verbruik onderzoeken
| Gemaal | Wh/m³ | cap. | bouwjr | trend |
|---|---|---|---|---|
| rg. HeijningenRWZI Bath | 604 | 20 | 1985 | +6,9%/jr |
| rg. De MoerRWZI Kaatsheuvel | 225 | 17 | 1987 | +0,8%/jr |
| rg. MoerstratenRWZI Bath | 218 | 15 | 1987 | -0,4%/jr |
| rg. De HeenRWZI Bath | 192 | 25 | 1986 | +2,1%/jr |
| rg. OosteindRWZI Dongemond | 180 | 85 | 1982 | -4,1%/jr |
| rg. MolenschotRWZI Rijen | 180 | 75 | 1998 | -5,7%/jr |
Waaraan ligt het? — de stuurfactoren in onze data 2025
We kunnen het verschil deels verklaren met wat we wél meten. Opvoerhoogte (de grootste factor) zit nog niet in de data — daarom deze nuance. Scatter = bewijslast onder de redenering. Deze correlaties gebruiken het periode-gemiddelde Wh/m³ per gemaal (volgt de jaarkeuze).
Bouwjaar verklaart het verschil hier niet sterk; opvoerhoogte/type wegen zwaarder.
Grotere gemalen zijn relatief efficiënter (schaalvoordeel) — kleine units pompen duurder per m³.
Regenwater-verdunning sterk verband fleet (r=0.95, 7 jaren in bereik)
Verpompt afvalwater volgt de jaarlijkse neerslag (KNMI Gilze-Rijen (350)): in natte jaren pompen de gemalen meer “goedkoop” regenwater. Dat verlaagt de schijnbare Wh/m³ — een laag getal kan dus verdunning zijn, geen beter rendement. Dit is de toets onder die kanttekening. De grafiek toont de jaren binnen het gekozen bereik (2025–2025).
⚠ Data-kwaliteit: 1 record uitgesloten als kennelijke meetfout (volume > 4× het eigen meerjarig mediaan) — stadsgemaal Bergen op Zoom 2025: 110 Mm³ (≈16 Mm³ normaal). Zonder die uitschieter daalt het verpompte volume in droge jaren mee met de neerslag — de schijnbare stijging was één corrupt meetpunt, geen extra aansluitingen.
📈 Prognose 2026 (trend, lopend & onvolledig): ≈168 Mm³ — afgeleid uit de trend van de volledige jaren in het bereik, niet hardgecodeerd. Het lopende jaar wordt niet meegeteld in de correlatie.
Sterk: ~90% van de jaar-tot-jaar-variatie in volume hangt samen met neerslag. Regenwater is een grote, weersafhankelijke post.
Regengevoeligheid verklaart het Wh/m³-verschil hier niet sterk; type/opvoerhoogte wegen zwaarder.
| Gemaal | regen-r | Wh/m³ | soort |
|---|---|---|---|
| rg. NoordhoekRWZI Bath | 0,98 | 144 | DWA / RWA gemaal |
| rg. KruislandRWZI Bath | 0,97 | 103 | DWA / RWA gemaal |
| rg. DintelmondRWZI Dinteloord | 0,97 | 77 | DWA / RWA gemaal |
| rg. WagenbergRWZI Nieuwveer | 0,97 | 39 | DWA / RWA gemaal |
| rg. OosterhoutRWZI Dongemond | 0,96 | 39 | DWA / RWA gemaal |
| rg. SteenbergenRWZI Bath | 0,96 | 64 | DWA / RWA gemaal |
Pilot: eerlijke maat — Wh/m³ per meter opvoer n=17
Voor de ~18 gemalen die hun wm-niveau in meters NAP loggen, schatten we de statische opvoerhoogte = AHN-maaiveld (lozingspunt RWZI) − wm-niveau, en delen Wh/m³ erdoor. Zo scheiden we opvoeren (geografie) van rendement. Theoretisch minimum ≈ 2,7 Wh/m³·m⁻¹; goed <4, aandacht >6. Totale opvoerhoogte = statische opvoer + leidingwrijving (transport). We tonen hier de statische helft → het kengetal is een bovengrens en het impliciete rendement een ondergrens; het verschil met de praktijk is grotendeels wrijving (zie hieronder).
| Gemaal | Wh/m³ | opvoer (m) | Wh/m³·m⁻¹ | rendement ≥ |
|---|---|---|---|---|
| rg. Hooge ZwaluweRWZI Lage Zwaluwe · wm -2,7 NAP | 83 | 1,8 | 46,2 | 6% |
| rg. LangewegRWZI Bath · wm -2,1 NAP | 151 | 3,5 | 43,2 | 6% |
| rg. HoevenRWZI Bath · wm -1 NAP | 87 | 2,4 | 36,4 | 7% |
| rg. FijnaartRWZI Bath · wm -2,2 NAP | 114 | 3,6 | 31,7 | 9% |
| rg. Etten (industrie)RWZI Bath · wm -0,9 NAP | 70 | 2,3 | 30,5 | 9% |
| rg. SteenbergenRWZI Bath · wm -1,3 NAP | 64 | 2,6 | 24,7 | 11% |
| rg. KlundertRWZI Bath · wm -3,3 NAP | 94 | 4,7 | 20,1 | 14% |
| rg. Oud GastelRWZI Bath · wm -1,9 NAP | 54 | 3,2 | 16,8 | 16% |
| rg. RielRWZI Riel · wm 11,4 NAP | 57 | 5,3 | 10,7 | 25% |
| stadsgemaal Bergen op ZoomRWZI Bath · wm -0,5 NAP | 15 | 1,9 | 7,8 | 35% |
| rg. Baarle-NassauRWZI Baarle-Nassau · wm 21,3 NAP | 35 | 5,9 | 5,9 | 46% |
| rg. GeertruidenbergRWZI Dongemond · wm 0,3 NAP | 28 | 4,8 | 5,9 | 46% |
| rg. Sprang CapelleRWZI Kaatsheuvel · wm -0,6 NAP | 37 | 6,6 | 5,6 | 49% |
Deze gemalen hebben een statische opvoer ≈ 0 of negatief (ze liggen hoger dan, of gelijk aan, de RWZI), maar verbruiken tóch energie: rg. Wouw (65 Wh/m³), rg. Alphen (51 Wh/m³), rg. Rucphen (44 Wh/m³), Persstation Roosendaal (42 Wh/m³). Hun energie is vrijwel volledig leidingwrijving — volume × lengte × weerstand door de persleiding — niet hoogte. Archetype: Persstation Roosendaal, de grootste verbruiker van de hele vloot, met nauwelijks statische opvoer → een lange persleiding naar Bath, puur transport. Voor deze gemalen is niet de opvoerhoogte maar leidingoptimalisatie / debiet-sturing de knop.
Bron opvoer: Z-info wm-niveau (m NAP) ⋈ PDOK AHN (dtm_05m). Volledige, frictie-inclusieve opvoerhoogte vergt de ontwerp-opvoerhoogte uit het GIS/rioleringsmodel.
Hoe lees je dit (en wat klopt er nog niet)?
- Wh/m³ ≈ ρ·g·H / rendement. Theoretisch minimum is 2,7 Wh/m³ per meter opvoer; reëel 4–6 Wh/m³·m⁻¹. Bij 5–20 m opvoer is ~20–120 Wh/m³ normaal.
- Opvoerhoogte — pilot t/m ~18 gemalen. Alleen die loggen hun wm-niveau in m NAP; daarvoor schatten we de statische opvoer (AHN-maaiveld − wm-niveau) en tonen de eerlijke Wh/m³·m⁻¹ (sectie hierboven). De rest kan niet betrouwbaar afgeleid: er is geen persdruk in de historian, AHN-maaiveld is op het exacte gemaalpunt vaak no-data, en — vlak Brabant — wordt de opvoer voor het merendeel bepaald door wm-diepte + wrijving, niet door terreinverschil. Fleet-breed + frictie-inclusief vergt de ontwerp-opvoerhoogte per gemaal uit het GIS/rioleringsmodel (te oogsten).
- Leidingwrijving (transport) is de tweede helft van de opvoerhoogte en domineert bij lange persleidingen / hoge debieten (zie de wrijvingssectie). Een gemaal met lage statische opvoer maar hoog verbruik is een transport-/wrijvingskwestie — daar helpt debiet-sturing en leidingoptimalisatie, niet de pomp-opvoer.
- Regenwater-verdunning is nu meegenomen (KNMI-neerslag, sectie hierboven): in natte jaren stijgt het verpompte volume, wat de schijnbare Wh/m³ verlaagt. Een laag getal kan dus verdunning zijn, geen beter rendement — vergelijk regengevoelige gemalen niet 1-op-1 met droogweer-gemalen.
- Datatrap: verbruik (tlTA.*) en volume (m³) komen uit Z-info; per gemaal genormaliseerd. Sommige jaren kennen meet-uitschieters die de Wh/m³ vertekenen.